1. Sendika Nasıl Kurulur?
Sendika Nasıl Kurulur? Türkiye’de sendika kurmak için öncelikle faaliyet gösterilecek işkolu belirlenir, en az 7 kurucu tespit edilir ve kanuna uygun sendika tüzüğü hazırlanır. Ardından kuruluş merkezinin bulunduğu ilin valiliğine dilekçe ekinde tüzük ve kuruculuk beyanlarıyla başvuru yapılır. Tüzüğün valiliğe verilmesiyle sendika tüzel kişilik kazanır; valilik 15 gün içinde Bakanlığa bildirir, Bakanlık da 15 gün içinde sendikanın adını, merkezini ve tüzüğünü internet sitesinde ilan eder. Eksiklik veya kanuna aykırılık tespit edilirse giderilmesi için süre verilebilir; giderilmezse mahkemece faaliyetin durdurulması ve kapatma süreci gündeme gelebilir.
Sendika nasıl kurulur? Bu rehber, 6356 sayılı Kanun çerçevesinde sendika kuruluş sürecini (kurucu şartları, işkolu, tüzük, başvuru, bildirim ve ilan adımları) anlaşılır bir sırayla özetler. “Sendika kurmak istiyorum” diyenler için ilk kontrol listesi ve en sık yapılan hatalar da ayrıca açıklanır.
Sendika Nasıl Kurulur? – Kısa ve Net Özet
Türkiye’de sendika kurmak isteyenler için temel adımlar şunlardır:
Sendikanın faaliyet göstereceği işkolu belirlenir.
En az 7 kurucu tespit edilir ve kuruculuk şartları kontrol edilir.
Kanuna uygun sendika tüzüğü hazırlanır.
Kuruluş merkezinin bulunduğu ilin valiliğine dilekçe ekinde başvuru yapılır.
Tüzüğün valiliğe verilmesiyle sendika tüzel kişilik kazanır.
Valilik 15 gün içinde Bakanlığa bildirir; Bakanlık 15 gün içinde internet sitesinde ilan eder.
Eksiklik/aykırılık varsa süresi içinde giderilir; aksi hâlde mahkeme süreci gündeme gelebilir.
İçindekiler
2. Sendika nedir?
Bakanlığın sıkça sorulan sorular bölümündeki tanıma göre sendikalar; işçilerin veya işverenlerin çalışma ilişkilerinde ortak ekonomik ve sosyal hak ve çıkarlarını korumak ve geliştirmek için en az 7 işçi veya işverenin bir araya gelerek bir işkolunda faaliyette bulunmak üzere oluşturdukları tüzel kişiliğe sahip kuruluşlardır.
Bu tanım iki kritik noktayı baştan netleştirir:
- Sendikalar meslek esasına göre değil, işkolu esasına göre kurulur ve faaliyette bulunur.
- Kuruluş için en az 7 kurucu gerekir.
3. Sendika kuruluş şartları
“Sendika kuruluş şartları” kapsamında uygulamada en sık karşılaşılan sorun alanları şunlardır:
2.1. Kurucu şartları
6356 sayılı Kanun’a göre fiil ehliyetine sahip ve fiilen çalışan gerçek veya tüzel kişiler sendika kurma hakkına sahiptir. Ayrıca belirli ağır suçlardan mahkûmiyeti olanlar (TCK 53 kapsamındaki süreler geçmiş olsa dahi) sendika kurucusu olamaz.
Not: İşveren sendikası kurucusunun tüzel kişi olması hâlinde, tüzel kişiyi temsil eden gerçek kişide de kuruculuk şartları aranır.
2.2. İşkolu şartı
Sendika işkolu esasına göre kurulur. Meslek veya işyeri esasına göre sendika kurulamaz.
2.3. Asgari kurucu sayısı: Sendika kurmak için kaç kişi gerekir?
Bakanlık açıklamasına göre sendikalar en az 7 kişi ile kurulabilir.
4. Sendika kurma süreci ve kuruluş işlemleri
“Sendika kurma süreci” pratikte bir “dosya ve bildirim” işidir. Kanunun kuruluş usulü özetle şöyledir:
Adım 1 — Kuruluş tüzüğünü hazırlayın
Kuruluşun omurgası tüzüktür. Tüzükte bulunması gereken zorunlu hususlar kanunda tek tek sayılmıştır (a’dan k’ya).
Aşağıdaki başlıkların tüzükte yer alması zorunludur (özet):
- Ad, merkez, adres; amaç; faaliyet gösterilecek işkolu
- Kurucuların kimlik/meslek/yerleşim bilgileri
- Üyelik şartları, çıkma/çıkarılma usulleri
- Genel kurul ve diğer organların oluşumu, görevleri, toplantı/karar yeter sayıları
- Şube/bölge şube kurma ve temsil usulleri
- Aidat ve yöneticilere yapılacak ödemelerin esasları
- Demirbaş işlemleri, iç denetim, tüzük değişikliği usulü, tasfiye
- İlk organlar oluşana kadar kuruluşu sevk ve idare edecek geçici yönetim
Adım 2 — Kuruluş dilekçesi + ekleri ile valiliğe başvurun (sendika kurma başvurusu)
Kuruluşlar (sendikalar), kurucularının kuruluşun merkezinin bulunacağı ilin valiliğine, dilekçeye ekli olarak kuruluş tüzüğünü vermeleriyle tüzel kişilik kazanır.
Dilekçeye eklenmesi gereken temel ekler:
- Kurucuların kurucu olabilme şartlarına sahip olduklarına dair yazılı beyanları
- Üst kuruluşlar için (federasyon/konfederasyon gibi) ilgili kuruluşların genel kurul kararları
Adım 3 — Valiliğin Bakanlığa bildirimi ve ilan
Vali, tüzük ve kurucuların listesini 15 gün içinde Bakanlığa gönderir.
Bakanlık da kuruluşun adını, merkezini ve tüzüğünü 15 gün içinde resmî internet sitesinde ilan eder.
Adım 4 — Eksiklik/aykırılık varsa tamamlama süreci
Tüzük veya ek belgelerde kanuna aykırılık ya da kuruluş şartlarının sağlanmadığı tespit edilirse, ilgili valilik eksikliklerin 1 ay içinde giderilmesini ister.
Giderilmezse:
- Bakanlık veya valiliğin başvurusu üzerine mahkeme, gerekli görürse kurucuları da dinleyerek 3 iş günü içinde faaliyetin durdurulmasına karar verebilir.
- Mahkeme aykırılığın giderilmesi için 60 günü aşmayan süre verir.
- Süre sonunda uygun hâle getirilmezse kapatma kararı verilebilir.
5. Sendikanın zorunlu organları nelerdir?
Bakanlığın açıklamasına göre sendika, sendika şubesi ve konfederasyonlarda bulunması gereken zorunlu organlar:
- Yönetim Kurulu
- Denetim Kurulu
- Disiplin Kurulu
Uygulamada sendikalarda ayrıca genel kurul yapısı ve tüzük hükümleri üzerinden tüm kurumsal işleyiş kurgulanır; genel kurulun görev ve yetkileri de kanunda ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir.
Bakanlık açıklaması ve kanun referansına göre sendikaların yönetim kurullarında en az 3, en çok 9 üye bulunmalıdır.
6. Sendikaların kurulacağı işkolları nelerdir?
İşkolları, 6356 sayılı Kanun’a ekli (1) sayılı cetvelde gösterilmiştir.
Uygulamada en çok kullanılan başlıklarla 20 işkolu şunlardır:
- Avcılık, balıkçılık, tarım ve ormancılık
- Gıda sanayi
- Madencilik ve taş ocakları
- Petrol, kimya, lastik, plastik ve ilaç
- Dokuma, hazır giyim ve deri
- Ağaç ve kâğıt
- İletişim
- Basın, yayın ve gazetecilik
- Banka, finans ve sigorta
- Ticaret, büro, eğitim ve güzel sanatlar
- Çimento, toprak ve cam
- Metal
- İnşaat
- Enerji
- Taşımacılık
- Gemi yapımı ve deniz taşımacılığı, ardiye ve antrepoculuk
- Sağlık ve sosyal hizmetler
- Konaklama ve eğlence işleri
- Savunma ve güvenlik
- Genel işler
7. Kurulacak sendikanın işkolu nasıl tespit edilir?
Bir işyerinin girdiği işkolunun tespiti Bakanlıkça yapılır ve karar Resmî Gazete’de yayımlanır. Bu tespite karşı ilgililer, yayım tarihinden itibaren 15 gün içinde dava açabilir; mahkeme 2 ay içinde karar verir. İstinaf ve temyiz süreçleri için de kanunda 2 aylık süre hedefleri düzenlenmiştir.
Ayrıca:
- Yeni bir toplu iş sözleşmesi için yetki süreci başlamışsa, işkolu değişikliği tespiti bir sonraki dönem için geçerli olur.
- İşkolu tespit talebi ve davaları, yetki işlemlerinde bekletici neden sayılmaz.
- İşkolu değişikliği yürürlükteki toplu iş sözleşmesini etkilemez.
8. Sendika kurmak istiyorum: Nereden başlamalıyım?
“Sendika kurmak istiyorum” diyenler için en doğru ilk adım, genelde “dosyayı toplamaya başlamak” değil; şu üç kontrolü yapmaktır:
- İşkolu net mi?
Yanlış işkolu seçimi, daha sonra üyelik/ yetki süreçlerinde ciddi sorun çıkarabilir. İşkolu esasını baştan doğru kurmak gerekir. - Kurucuların şartları sağladığı teyit edildi mi?
Kurucuların fiil ehliyeti, fiilen çalışma durumu ve kanunun aradığı sınırlamalar (özellikle belirli mahkûmiyet halleri) kontrol edilmelidir. - Tüzük “kanun maddelerine” uyumlu mu?
Tüzük maddeleri, kanunun zorunlu unsurlarını taşımalı; organlar, toplantı/karar yeter sayıları, şube yapısı, aidat/ödemeler ve tasfiye gibi başlıklar açık ve uygulanabilir olmalıdır.
Bu üç kontrol tamamlandıktan sonra “sendika kurma başvurusu” aşamasına geçmek, sürecin hızını ve güvenliğini artırır.
9. İşçi sendikası mı, işveren sendikası mı?
Bu ana rehber “sendika kuruluş işlemleri”nin çerçevesini verir. Uygulamada ise işçi sendikası ve işveren sendikası kuruluşunda kritik bazı farklar (kurucuların niteliği, temsil, üyelik profili ve sonraki yetki süreçleri) bulunur.
Bu nedenle ana sayfadan iki ayrı uzmanlık içeriğine gitmek isabetli olur:
10. Sık yapılan hatalar
- “Meslek sendikası” mantığıyla ilerlemek (işkolu esasına aykırı kurgu))
- Tüzükte zorunlu unsurları eksik bırakmak
- Kurucu uygunluğunu yazılı beyan/eklerle sağlamlaştırmamak
- İşkolu tespiti ve Resmî Gazete sürecini göz ardı etmek
- Sendikalar işkolu esasına göre kurulur; meslek esasına göre kurulamaz.
- En az 7 kurucu ile kuruluş mümkündür.
- Valiliğe dilekçe ekinde tüzük verilmesiyle tüzel kişilik kazanılır; 15 gün/15 gün bildirim–ilan adımları vardır.
- Eksiklikte 1 ay tamamlama, gerekirse mahkemece faaliyet durdurma/kapatma süreci devreye girebilir.
11. Bilgilendirme ve destek
Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; her somut durumda kurucu profili, işkolu tespiti, tüzük kurgusu ve bildirim ekleri farklılaşabilir. Eğer “sendika kurma sürecine başlamak” istiyor ve işkolu–kuruculuk–tüzük üçlüsünü baştan doğru kurgulamak istiyorsanız, bir ön kontrol listesi üzerinden dosyanızı birlikte netleştirebiliriz (kuruluş başvurusu öncesi teknik inceleme).
12. Sık Sorulan Sorular
6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’na göre sendika kurmak için en az 7 kurucu gerekir. Kurucuların fiil ehliyetine sahip ve kanunda belirtilen kuruculuk şartlarını taşıyor olması zorunludur.
Sendika kurma başvurusu, kuruluş merkezinin bulunacağı ilin valiliğine yapılır. Dilekçeye kuruluş tüzüğü ve kuruculara ilişkin beyanlar eklenir. Tüzüğün valiliğe verilmesiyle sendika tüzel kişilik kazanır.
Kuruluş tüzüğünün valiliğe verilmesiyle tüzel kişilik kazanılır. Valilik 15 gün içinde Bakanlığa bildirim yapar. Bakanlık da 15 gün içinde kuruluşu internet sitesinde ilan eder. Belgelerde eksiklik yoksa süreç genellikle kısa sürede tamamlanır.
Kanun gereği kuruluş aşamasında noter onayı zorunlu değildir. Ancak tüzük hazırlanırken ve kuruculuk beyanları düzenlenirken hukuki uygunluk açısından dikkatli olunmalıdır.
Sendikalar meslek esasına göre değil, işkolu esasına göre kurulur. 6356 sayılı Kanuna ekli cetvelde 20 ayrı işkolu düzenlenmiştir. Kuruluş öncesinde işkolu tespitinin doğru yapılması önemlidir.
Evet. İşçi sendikaları çalışanlar tarafından; işveren sendikaları ise işverenler tarafından kurulur. Kuruculuk şartları, üyelik yapısı ve sonraki yetki süreçleri farklılık gösterebilir.
Öncelikle faaliyet gösterilecek işkolu netleştirilmeli, kurucuların kanuni şartları taşıdığı teyit edilmeli ve kanuna uygun bir tüzük hazırlanmalıdır. Ardından valiliğe kuruluş başvurusu yapılır.
Editoryal Not: Bu rehber, 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu ve ilgili mevzuat esas alınarak Lilyum STK Danışmanlık tarafından hazırlanmıştır. Güncelleme: Şubat 2026.
İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR
Yasal Uyarı:
Bu web sitesinde yer alan içerikler genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve somut olaylara ilişkin hukuki görüş veya danışmanlık yerine geçmez. Her somut durum kendi özel koşulları içinde değerlendirilmelidir.